72.10.01 — Doğal bilimler ve mühendislikle ilgili diğer araştırma ve deneysel geliştirme faaliyetleri (tarımsal araştırmalar dahil)
NACE Rev. 2.1’de biyoteknoloji ve diğer doğa/mühendislik Ar-Ge dallarını birleştiren 72.10, yeni ürün, ilaç molekülü ve derin teknoloji (deep-tech) araştırması yürüten firmaların ana kodudur — 5746 Ar-Ge Merkezi (%100 indirim + stopaj/SGK teşviki) ve KVK 5/B %50 Patent istisnasını tetikler.
4 Yıl Risk Değ. • 6331 s.K.
1.500.000 TL İş Geliştirme + İş Kurma Hibesi (Öncelikli)
213 s. VUK m. 127–131 (Yoklama) & 193 s. GVK m. 94
MCC 8731
Faaliyet Kapsamı, Kullanıcı Profili ve Kapsam Dışı İşler
Bu Kodu Kimler Tercih Etmeli? (İş Modelleri)
- Biyoteknoloji, ilaç keşfi, nanotech, yapay zekâ ve mühendislik Ar-Ge şirketleri (72.10)
- Sözleşmeli Ar-Ge laboratuvarları (CRO) ve üniversite spin-off teknoloji girişimleri
- Ekonomi, sosyoloji, arkeoloji ve beşeri bilimler araştırma enstitüleri (72.20)
Bu Sınıf Şunları Kapsar
2- Doğal bilimler ve mühendislikle ilgili diğer araştırma ve deneysel geliştirme faaliyetleri (tarımsal araştırmalar dahil)
- doğa bilimleri ve mühendislik üzerine araştırma ve deneysel geliştirme: doğa bilimleri üzerine araştırma ve geliştirme; mühendislik ve teknoloji üzerine araştırma ve geliştirme; tıp, sağlık, yaşam ve veterinerlik bilimleri üzerine araştırma ve geliştirme; biyoteknoloji üzerine araştırma ve geliştirme; tarım, ormancılık ve balıkçılık bilimlerinde araştırma ve geliştirme; ağırlıklı olarak doğa bilimleri ve mühendislik alanlarında disiplinler arası araştırma ve geliştirme.
Ayrıca Şunları da Kapsar
- biyolojik süreçler üzerine genel araştırmalar için DNA dizilimi.
Kapsam Dışı Faaliyetler (Çapraz Referanslar)
1- Belirli bir hastalığın ortadan kaldırılması veya iyileştirilmesi için DNA dizilimi, bkz. 86.91.
Mevzuat, Ruhsat, Şirket Kuruluşu ve Vergi Çerçevesi
Tabi Olduğu Temel Kanun ve Yönetmelikler
Zorunlu Ruhsat, Yetki Belgesi ve Kurumlar
- Sosyal/bilimsel ve masa başı Ar-Ge için genel ticari tescil (Sanal Ofis uygun) yeterlidir; Ar-Ge Merkezi Belgesi (5746) almak için ise min. 15–30 Tam Zaman Eşdeğer Ar-Ge personeli ve fiziki Ar-Ge alanı şarttır.
- Biyoteknoloji / GDO / İnsan Klinik Araştırmalarında (CRO) TİTCK Klinik Araştırmalar İzni ve Tarım Bakanlığı Biyogüvenlik (5977 s.K.) kuralları zorunludur; deney hayvanı laboratuvarlarında HADİK/Tarım Bakanlığı İzni şarttır.
- Radyasyon veya tehlikeli kimyasal içeren laboratuvarlar belediye/NDK/Çevre izni alır.
Şirket Türü, Oda Kaydı ve Sicil Yapısı
- Sermaye Şirketi (Limited / A.Ş.) & Oda
- Ticaret Odası veya Sanayi Odası (5174 s.K.)
- Şahıs İşletmesi / Serbest Meslek / Esnaf
- Ar-Ge hibeleri ve yatırımcı hakları nedeniyle fiilen Anonim veya Limited Şirket olarak kurulur.
KDV, Tevkifat, Stopaj ve Teşvik Rejimi
Sanal Ofis / Home-Office %100 Uygun- EN GÜÇLÜ VERGİ KALKANLARI: • %100 Ar-Ge İndirimi (5746 s.K. m. 3): Ar-Ge merkezleri veya TÜBİTAK/KOSGEB destekli Ar-Ge projelerindeki Ar-Ge harcamalarının %100’ü kurumlar vergisinden düşülür; Gelir Vergisi Stopaj Teşviki (%80–%95) ve %50 SGK İşveren Prim Desteği sağlanır! • 4691 Teknokent: Bölge içi Ar-Ge ve yazılım/tasarım çıktılarından doğan kazançlar kurumlar/gelir vergisinden istisnadır + KDV istisnası (teslimler). • Patent İstisnası (5520 KVK m. 5/B): Türkiye’de geliştirilen tescilli patent ve faydalı modellerin lisans/satış/üretim kazancının %50’si kurumlar vergisinden istisnadır!
- KOSGEB ÖNCELİKLİ SEKTÖR: Bölüm 72, İş Geliştirme Desteği (1.5M+ TL) + TÜBİTAK 1501 / 1507 / 1512 BİGG başlangıç hibeleri (900.000 TL+ sermaye hibe) ile doğrudan desteklenir!
Küresel Mevzuat Karşılıkları (AB / ABD / İngiltere)
NACE Rev. 2.1 ile eski `72.11 Biyoteknoloji` ve `72.19 Diğer` tek 72.10 Doğa Bilimleri ve Mühendislik Ar-Ge altında birleştirildi! AB’de Horizon Europe hibe kuralları, AB Klinik Araştırmalar Tüzüğü (EU) 536/2014 (CTIS) ve Frascati Kılavuzu Ar-Ge tanımları geçerlidir.
ABD NAICS 5417 (541713 Nanotech, 541714 Biotech, 541715 Physical/Engineering, 541720 Social Sciences) kapsamındadır! Federal SBIR / STTR hibe fonları, IRS IRC § 41 R&D Tax Credit (startuplarda yıllık $500k’a kadar payroll tax mahsubu!) ve § 174 5/15-yıllık amortisman kuralı ile NIH/FDA IND izinleri uygulanır.
Merged R&D Tax Relief Scheme / ERIS (Enhanced R&D Intensive Support): KOBİ yoğun Ar-Ge şirketleri (%30+ Ar-Ge harcaması oranı) nakit vergi iadesi dahil gelişmiş destek alır; ayrıca UK Patent Box (%10 efektif kurumlar vergisi) uygulanır (UK SIC 72xxx).
Kritik Sınıflama Hataları ve Denetim Riskleri
- Ar-Ge çıktısını seri üretime geçirip ticari mal satan fabrika artık yalnızca 72.10 değil ilgili Kısım C İmalat kodunu da ana/tali faaliyetine eklemelidir.
- Rutin ürün kalite kontrol ve standart laboratuvar testi Ar-Ge (Bölüm 72) değil 71.20 (Teknik Test ve Analiz); pazar/anket araştırması ise 73.20 sınıfındadır.
6331 Sayılı İSG Matrisi, KOSGEB & İşyeri Uygunluğu
6331 Sayılı İSG Yükümlülükleri
1 çalışan dahi istihdam edildiğinde ilk günden itibaren İSG-KATİP üzerinden B sınıfı (geçici yetkiyle C) İSG uzmanı ve İşyeri Hekimi sözleşmesi yapmak zorunludur.
KOSGEB Destek ve Hibe Durumu
İmalat (10–33), Telekomünikasyon (61), Bilgisayar Programlama (62), Bilişim Altyapısı (63) ve Bilimsel Ar-Ge (72) kapsamındaki bu NACE kodu hem geri ödemesiz İş Kurma Desteğine hem de makine-teçhizat, yazılım ve personel giderlerini kapsayan İş Geliştirme Desteğine (genç/kadın/engelli/gazi kurucuda +150.000 TL ilave tavan) öncelikli olarak başvurabilir. Şirket tescilinden önce KOSGEB İleri Girişimcilik Eğitiminin tamamlanması şarttır.
KOSGEB Girişimci Destek Programı Uygulama Esasları (NACE Kısım C / 61-62-63 / 72)
Sanal Ofis & Vergi Yoklaması
Faaliyet masa başı ve fikri/dijital hizmete dayandığından 2005/9207 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik kapsamında fiili imalathane veya dükkân şartı aranmaz; sanal ofis kira sözleşmesi ile VUK m. 127 vergi dairesi yoklaması tamamlanır.
Sanal ofis hizmet faturasında %20 kira stopajı (GVK m. 94/5) doğmaz ve faturadaki %20 KDV indirilir. Konut (ev-ofis) gösteriminde ise brüt kira üzerinden %20 stopaj ve mülkiyet/ortak kira muvafakati kontrol edilir (634 s. KMK m. 24).
6331 Sayılı İSG Kanunu Yükümlülük Tablosu
Tehlikeli (6331 s.K.)| Yasal Yükümlülük | Periyot / Yasal Kural | Mevzuat Dayanağı |
|---|---|---|
| Risk Değerlendirmesi Yenileme | En geç 4 yılda bir | Risk Değ. Yön. m. 12 |
| Acil Durum Planı & Tatbikat | 4 yılda bir plan (her 40 çalışana 1 destek) + yılda 1 tatbikat | Acil Durumlar Yön. m. 11, 14 |
| Çalışan Temel İSG Eğitimi | 2 yılda bir en az 12 saat | İSG Eğitim Yön. m. 6, 11 |
| Periyodik Sağlık Muayenesi | En geç 3 yılda bir (hekim min. 10 dk/çalışan/ay) | İşyeri Hekimi Yön. m. 9, 12 |
| İSG Uzmanı & Hekim Görevlendirme | 1+ çalışandan itibaren min. B sınıfı uzman (20 dk/çalışan/ay) + Hekim (10 dk) | 6331 s.K. m. 6; İGU Yön. m. 12 |
Küresel Sınıflama Pasaportu ve MCC Profili
AB, ABD, İngiltere, BM ve ulusal siciller arasındaki doğrulanmış yapısal eşleştirmeler ve ödeme risk profili.
Küresel Sanal POS & ISO 18245 MCC Değerlendirmesi
Visa / Mastercard ISO 18245B2B kalibrasyon, Ar-Ge ve teknik analiz sözleşmelerinde çok düşük risk.
Kritik Farklar ve Kardeş Kod Karşılaştırması
Yakın Kodlarla Kritik Mevzuat ve Vergi Farkları
| Karşılaştırılan Kod | Kapsam Sınırı | Hukuki & Vergisel Etki |
|---|---|---|
| 62.10 — Ticari Yazılım Geliştirme → | Bilimsel belirsizlik taşıyan deneysel algoritma/biyoteknoloji Ar-Ge çalışması 72.10; müşteriye standart/ticari yazılım projesi kodlama 62.10’dur. | Her ikisi de KOSGEB Öncelikli (1.5M+ TL) grubundadır; ancak 72.10 klinik/biyoloji lablarında biyogüvenlik ve TİTCK onayları gerekebilir. |
72.10.02 — Biyoteknolojiyle ilgili araştırma ve deneysel geliştirme faaliyetleri
Türkiye 6 haneli NACE kodu 72.10.02 (Biyoteknolojiyle ilgili araştırma ve deneysel geliştirme faaliyetleri). İSG Tehlike Sınıfı: Tehlikeli. Sanal Ofis / Home-Office %100 Uygun.
72.20.01 — Sosyal bilimlerle ve beşeri bilimlerle ilgili araştırma ve deneysel geliştirme faaliyetleri
Türkiye 6 haneli NACE kodu 72.20.01 (Sosyal bilimlerle ve beşeri bilimlerle ilgili araştırma ve deneysel geliştirme faaliyetleri). İSG Tehlike Sınıfı: Az Tehlikeli. Sanal Ofis / Home-Office %100 Uygun.
Sınıflama Hiyerarşisi ve Veri İndirme
- 72.10.01 Doğal bilimler ve mühendislikle ilgili diğer araştırma ve deneysel geliştirme faaliyetleri (tarımsal araştırmalar dahil)
Sıkça Sorulan Sorular
TR NACE 6-Digit 72.10.01 faaliyet kodu hangi işleri ve modelleri kapsar?
72.10.01 (Doğal bilimler ve mühendislikle ilgili diğer araştırma ve deneysel geliştirme faaliyetleri (tarımsal araştırmalar dahil)) şu faaliyetleri kapsar: Doğal bilimler ve mühendislikle ilgili diğer araştırma ve deneysel geliştirme faaliyetleri (tarımsal araştırmalar dahil); doğa bilimleri ve mühendislik üzerine araştırma ve deneysel geliştirme: doğa bilimleri üzerine araştırma ve geliştirme; mühendislik ve teknoloji üzerine araştırma ve geliştirme; tıp, sağlık, yaşam ve veterinerlik bilimleri üzerine araştırma ve geliştirme; biyoteknoloji üzerine araştırma ve geliştirme; tarım, ormancılık ve balıkçılık bilimlerinde araştırma ve geliştirme; ağırlıklı olarak doğa bilimleri ve mühendislik alanlarında disiplinler arası araştırma ve geliştirme.. Başlıca uygulayıcılar: Biyoteknoloji, ilaç keşfi, nanotech, yapay zekâ ve mühendislik Ar-Ge şirketleri (72.10); Sözleşmeli Ar-Ge laboratuvarları (CRO) ve üniversite spin-off teknoloji girişimleri.
72.10.01 kodunun 6331 Sayılı İSG yükümlülükleri, Sanal Ofis ve KOSGEB durumu nedir?
72.10.01 kodu 6331 Sayılı Kanun uyarınca "Tehlikeli (6331 s.K.)" grubundadır (En geç 4 yılda bir risk değerlendirmesi; Tehlikeli sınıfta işveren kendi İSG hizmetini yürütemez (e-sertifika muafiyeti yoktur). İlk sigortalı çalışan işe girişiyle birlikte OSGB veya tam/kısmi süreli İSG profesyoneli görevlendirilmesi ve İSG-KATİP onayı zorunludur.). İşyeri statüsü: Sanal Ofis / Home-Office %100 Uygun. KOSGEB durumu: 1.500.000 TL İş Geliştirme + İş Kurma Hibesi (Öncelikli).
72.10.01 kodunda hangi ruhsat, meslek odası ve KDV/vergi kuralları geçerlidir?
Oda kaydı: Ticaret Odası veya Sanayi Odası (5174 s.K.) / Ar-Ge hibeleri ve yatırımcı hakları nedeniyle fiilen Anonim veya Limited Şirket olarak kurulur.. İzin/Ruhsat: Sosyal/bilimsel ve masa başı Ar-Ge için genel ticari tescil (Sanal Ofis uygun) yeterlidir; Ar-Ge Merkezi Belgesi (5746) almak için ise min. 15–30 Tam Zaman Eşdeğer Ar-Ge personeli ve fiziki Ar-Ge alanı şarttır. Vergi/Teşvik: EN GÜÇLÜ VERGİ KALKANLARI: • %100 Ar-Ge İndirimi (5746 s.K. m. 3): Ar-Ge merkezleri veya TÜBİTAK/KOSGEB destekli Ar-Ge projelerindeki Ar-Ge harcamalarının %100’ü kurumlar vergisinden düşülür; Gelir Vergisi Stopaj Teşviki (%80–%95) ve %50 SGK İşveren Prim Desteği sağlanır! • 4691 Teknokent: Bölge içi Ar-Ge ve yazılım/tasarım çıktılarından doğan kazançlar kurumlar/gelir vergisinden istisnadır + KDV istisnası (teslimler). • Patent İstisnası (5520 KVK m. 5/B): Türkiye’de geliştirilen tescilli patent ve faydalı modellerin lisans/satış/üretim kazancının %50’si kurumlar vergisinden istisnadır!
72.10.01 ile en sık karıştırılan 62.10 kodu arasındaki mevzuat farkı nedir?
62.10 — Ticari Yazılım Geliştirme: Bilimsel belirsizlik taşıyan deneysel algoritma/biyoteknoloji Ar-Ge çalışması 72.10; müşteriye standart/ticari yazılım projesi kodlama 62.10’dur. Vergisel/hukuki etki: Her ikisi de KOSGEB Öncelikli (1.5M+ TL) grubundadır; ancak 72.10 klinik/biyoloji lablarında biyogüvenlik ve TİTCK onayları gerekebilir.
72.10.01 kodunun ABD NAICS, İngiltere UK SIC ve ödeme sistemi (MCC) karşılığı nedir?
72.10.01 için doğrulanmış küresel eşleştirmeler: Sanal POS MCC 8731 (Test Laboratuvarları, Ar-Ge ve Mühendislik Ölçüm).
72.10.01 faaliyet kodu hangi işleri kapsamaz?
Resmi Eurostat/ulusal sınıflama notlarına göre şunlar kapsam dışıdır: Belirli bir hastalığın ortadan kaldırılması veya iyileştirilmesi için DNA dizilimi, bkz. 86.91..