72.20.01 — Sosyal bilimlerle ve beşeri bilimlerle ilgili araştırma ve deneysel geliştirme faaliyetleri
72.20.01 (Sosyal bilimlerle ve beşeri bilimlerle ilgili araştırma ve deneysel geliştirme faaliyetleri) faaliyet kodu; 6331 s.K. kapsamında "Az Tehlikeli" İSG sınıfına, 5746 sayılı Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun çerçevesine ve "Sanal Ofis / Home-Office %100 Uygun" işyeri statüsüne tabidir.
6 Yıl Risk Değ. • 6331 s.K.
1.500.000 TL İş Geliştirme + İş Kurma Hibesi (Öncelikli)
213 s. VUK m. 127–131 (Yoklama) & 193 s. GVK m. 94
MCC 8731
Faaliyet Kapsamı, Kullanıcı Profili ve Kapsam Dışı İşler
Bu Kodu Kimler Tercih Etmeli? (İş Modelleri)
- Biyoteknoloji, ilaç keşfi, nanotech, yapay zekâ ve mühendislik Ar-Ge şirketleri (72.10)
- Sözleşmeli Ar-Ge laboratuvarları (CRO) ve üniversite spin-off teknoloji girişimleri
- Ekonomi, sosyoloji, arkeoloji ve beşeri bilimler araştırma enstitüleri (72.20)
Bu Sınıf Şunları Kapsar
4- Sosyal bilimlerle ve beşeri bilimlerle ilgili araştırma ve deneysel geliştirme faaliyetleri
- sosyal bilimlerle ilgili araştırma ve geliştirme, örneğin, ekonomi ve işletme yönetimi; psikoloji ve bilişsel bilimler; eğitim; sosyoloji; kanun; siyaset bilimleri; medya ve iletişim
- beşeri bilimler ve sanat üzerine araştırma ve geliştirme (örneğin tarih ve arkeoloji; edebiyat ve diller; felsefe)
- ağırlıklı olarak sosyal bilimler ve beşeri bilimlere ilişkin disiplinler arası araştırma ve geliştirme.
Ayrıca Şunları da Kapsar
- sosyo-ekonomik ilişkiler konusunda araştırma ve geliştirme.
Kapsam Dışı Faaliyetler (Çapraz Referanslar)
1- piyasa ve kamuoyu araştırma faaliyetleri, bkz. 73.20.
Mevzuat, Ruhsat, Şirket Kuruluşu ve Vergi Çerçevesi
Tabi Olduğu Temel Kanun ve Yönetmelikler
Zorunlu Ruhsat, Yetki Belgesi ve Kurumlar
- Sosyal/bilimsel ve masa başı Ar-Ge için genel ticari tescil (Sanal Ofis uygun) yeterlidir; Ar-Ge Merkezi Belgesi (5746) almak için ise min. 15–30 Tam Zaman Eşdeğer Ar-Ge personeli ve fiziki Ar-Ge alanı şarttır.
- Biyoteknoloji / GDO / İnsan Klinik Araştırmalarında (CRO) TİTCK Klinik Araştırmalar İzni ve Tarım Bakanlığı Biyogüvenlik (5977 s.K.) kuralları zorunludur; deney hayvanı laboratuvarlarında HADİK/Tarım Bakanlığı İzni şarttır.
- Radyasyon veya tehlikeli kimyasal içeren laboratuvarlar belediye/NDK/Çevre izni alır.
Şirket Türü, Oda Kaydı ve Sicil Yapısı
- Sermaye Şirketi (Limited / A.Ş.) & Oda
- Ticaret Odası veya Sanayi Odası (5174 s.K.)
- Şahıs İşletmesi / Serbest Meslek / Esnaf
- Ar-Ge hibeleri ve yatırımcı hakları nedeniyle fiilen Anonim veya Limited Şirket olarak kurulur.
KDV, Tevkifat, Stopaj ve Teşvik Rejimi
Sanal Ofis / Home-Office %100 Uygun- EN GÜÇLÜ VERGİ KALKANLARI: • %100 Ar-Ge İndirimi (5746 s.K. m. 3): Ar-Ge merkezleri veya TÜBİTAK/KOSGEB destekli Ar-Ge projelerindeki Ar-Ge harcamalarının %100’ü kurumlar vergisinden düşülür; Gelir Vergisi Stopaj Teşviki (%80–%95) ve %50 SGK İşveren Prim Desteği sağlanır! • 4691 Teknokent: Bölge içi Ar-Ge ve yazılım/tasarım çıktılarından doğan kazançlar kurumlar/gelir vergisinden istisnadır + KDV istisnası (teslimler). • Patent İstisnası (5520 KVK m. 5/B): Türkiye’de geliştirilen tescilli patent ve faydalı modellerin lisans/satış/üretim kazancının %50’si kurumlar vergisinden istisnadır!
- KOSGEB ÖNCELİKLİ SEKTÖR: Bölüm 72, İş Geliştirme Desteği (1.5M+ TL) + TÜBİTAK 1501 / 1507 / 1512 BİGG başlangıç hibeleri (900.000 TL+ sermaye hibe) ile doğrudan desteklenir!
Küresel Mevzuat Karşılıkları (AB / ABD / İngiltere)
NACE Rev. 2.1 ile eski `72.11 Biyoteknoloji` ve `72.19 Diğer` tek 72.10 Doğa Bilimleri ve Mühendislik Ar-Ge altında birleştirildi! AB’de Horizon Europe hibe kuralları, AB Klinik Araştırmalar Tüzüğü (EU) 536/2014 (CTIS) ve Frascati Kılavuzu Ar-Ge tanımları geçerlidir.
ABD NAICS 5417 (541713 Nanotech, 541714 Biotech, 541715 Physical/Engineering, 541720 Social Sciences) kapsamındadır! Federal SBIR / STTR hibe fonları, IRS IRC § 41 R&D Tax Credit (startuplarda yıllık $500k’a kadar payroll tax mahsubu!) ve § 174 5/15-yıllık amortisman kuralı ile NIH/FDA IND izinleri uygulanır.
Merged R&D Tax Relief Scheme / ERIS (Enhanced R&D Intensive Support): KOBİ yoğun Ar-Ge şirketleri (%30+ Ar-Ge harcaması oranı) nakit vergi iadesi dahil gelişmiş destek alır; ayrıca UK Patent Box (%10 efektif kurumlar vergisi) uygulanır (UK SIC 72xxx).
Kritik Sınıflama Hataları ve Denetim Riskleri
- Ar-Ge çıktısını seri üretime geçirip ticari mal satan fabrika artık yalnızca 72.10 değil ilgili Kısım C İmalat kodunu da ana/tali faaliyetine eklemelidir.
- Rutin ürün kalite kontrol ve standart laboratuvar testi Ar-Ge (Bölüm 72) değil 71.20 (Teknik Test ve Analiz); pazar/anket araştırması ise 73.20 sınıfındadır.
6331 Sayılı İSG Matrisi, KOSGEB & İşyeri Uygunluğu
6331 Sayılı İSG Yükümlülükleri
50’den az çalışanı bulunan az tehlikeli işyerlerinde 01.01.2025 itibarıyla 6331 m. 6 kapsamı yürürlüğe girmiştir; işveren ÇSGB/Anadolu Üniv. İSG eğitimini tamamlayarak hizmeti kendisi yürütebilir.
KOSGEB Destek ve Hibe Durumu
İmalat (10–33), Telekomünikasyon (61), Bilgisayar Programlama (62), Bilişim Altyapısı (63) ve Bilimsel Ar-Ge (72) kapsamındaki bu NACE kodu hem geri ödemesiz İş Kurma Desteğine hem de makine-teçhizat, yazılım ve personel giderlerini kapsayan İş Geliştirme Desteğine (genç/kadın/engelli/gazi kurucuda +150.000 TL ilave tavan) öncelikli olarak başvurabilir. Şirket tescilinden önce KOSGEB İleri Girişimcilik Eğitiminin tamamlanması şarttır.
KOSGEB Girişimci Destek Programı Uygulama Esasları (NACE Kısım C / 61-62-63 / 72)
Sanal Ofis & Vergi Yoklaması
Faaliyet masa başı ve fikri/dijital hizmete dayandığından 2005/9207 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik kapsamında fiili imalathane veya dükkân şartı aranmaz; sanal ofis kira sözleşmesi ile VUK m. 127 vergi dairesi yoklaması tamamlanır.
Sanal ofis hizmet faturasında %20 kira stopajı (GVK m. 94/5) doğmaz ve faturadaki %20 KDV indirilir. Konut (ev-ofis) gösteriminde ise brüt kira üzerinden %20 stopaj ve mülkiyet/ortak kira muvafakati kontrol edilir (634 s. KMK m. 24).
6331 Sayılı İSG Kanunu Yükümlülük Tablosu
Az Tehlikeli (6331 s.K.)| Yasal Yükümlülük | Periyot / Yasal Kural | Mevzuat Dayanağı |
|---|---|---|
| Risk Değerlendirmesi Yenileme | En geç 6 yılda bir | Risk Değ. Yön. m. 12 |
| Acil Durum Planı & Tatbikat | 6 yılda bir plan (her 50 çalışana 1 destek) + yılda 1 tatbikat | Acil Durumlar Yön. m. 11, 14 |
| Çalışan Temel İSG Eğitimi | 3 yılda bir en az 8 saat | İSG Eğitim Yön. m. 6, 11 |
| Periyodik Sağlık Muayenesi | En geç 5 yılda bir (hekim min. 5 dk/çalışan/ay) | İşyeri Hekimi Yön. m. 9, 12 |
| İSG Uzmanı & Hekim Görevlendirme | Uzman min. 10 dk/çalışan/ay (<50 çalışanda işveren e-sertifikalı üstlenebilir) | 6331 s.K. m. 6, 38; İGU Yön. m. 12 |
Küresel Sınıflama Pasaportu ve MCC Profili
AB, ABD, İngiltere, BM ve ulusal siciller arasındaki doğrulanmış yapısal eşleştirmeler ve ödeme risk profili.
Küresel Sanal POS & ISO 18245 MCC Değerlendirmesi
Visa / Mastercard ISO 18245B2B kalibrasyon, Ar-Ge ve teknik analiz sözleşmelerinde çok düşük risk.
Kritik Farklar ve Kardeş Kod Karşılaştırması
72.10.01 — Doğal bilimler ve mühendislikle ilgili diğer araştırma ve deneysel geliştirme faaliyetleri (tarımsal araştırmalar dahil)
Türkiye 6 haneli NACE kodu 72.10.01 (Doğal bilimler ve mühendislikle ilgili diğer araştırma ve deneysel geliştirme faaliyetleri (tarımsal araştırmalar dahil)). İSG Tehlike Sınıfı: Tehlikeli. Sanal Ofis / Home-Office %100 Uygun.
72.10.02 — Biyoteknolojiyle ilgili araştırma ve deneysel geliştirme faaliyetleri
Türkiye 6 haneli NACE kodu 72.10.02 (Biyoteknolojiyle ilgili araştırma ve deneysel geliştirme faaliyetleri). İSG Tehlike Sınıfı: Tehlikeli. Sanal Ofis / Home-Office %100 Uygun.
Sınıflama Hiyerarşisi ve Veri İndirme
- 72.20.01 Sosyal bilimlerle ve beşeri bilimlerle ilgili araştırma ve deneysel geliştirme faaliyetleri
Sıkça Sorulan Sorular
TR NACE 6-Digit 72.20.01 faaliyet kodu hangi işleri ve modelleri kapsar?
72.20.01 (Sosyal bilimlerle ve beşeri bilimlerle ilgili araştırma ve deneysel geliştirme faaliyetleri) şu faaliyetleri kapsar: Sosyal bilimlerle ve beşeri bilimlerle ilgili araştırma ve deneysel geliştirme faaliyetleri; sosyal bilimlerle ilgili araştırma ve geliştirme, örneğin, ekonomi ve işletme yönetimi; psikoloji ve bilişsel bilimler; eğitim; sosyoloji; kanun; siyaset bilimleri; medya ve iletişim; beşeri bilimler ve sanat üzerine araştırma ve geliştirme (örneğin tarih ve arkeoloji; edebiyat ve diller; felsefe). Başlıca uygulayıcılar: Biyoteknoloji, ilaç keşfi, nanotech, yapay zekâ ve mühendislik Ar-Ge şirketleri (72.10); Sözleşmeli Ar-Ge laboratuvarları (CRO) ve üniversite spin-off teknoloji girişimleri.
72.20.01 kodunun 6331 Sayılı İSG yükümlülükleri, Sanal Ofis ve KOSGEB durumu nedir?
72.20.01 kodu 6331 Sayılı Kanun uyarınca "Az Tehlikeli (6331 s.K.)" grubundadır (En geç 6 yılda bir risk değerlendirmesi; 01.01.2025 sonrası 50’den az çalışanlı az tehlikeli işyerlerinde: İşveren veya işveren vekili e-sertifika eğitimiyle risk değerlendirmesi ve İSG sürecini üstlenebilir (ancak işe giriş/periyodik sağlık muayeneleri kamu sağlık sunucuları, aile hekimi veya OSGB hekimince düzenlenir). 50 ve üzeri çalışanda tam/kısmi süreli C sınıfı İSG uzmanı ve işyeri hekimi zorunludur.). İşyeri statüsü: Sanal Ofis / Home-Office %100 Uygun. KOSGEB durumu: 1.500.000 TL İş Geliştirme + İş Kurma Hibesi (Öncelikli).
72.20.01 kodunda hangi ruhsat, meslek odası ve KDV/vergi kuralları geçerlidir?
Oda kaydı: Ticaret Odası veya Sanayi Odası (5174 s.K.) / Ar-Ge hibeleri ve yatırımcı hakları nedeniyle fiilen Anonim veya Limited Şirket olarak kurulur.. İzin/Ruhsat: Sosyal/bilimsel ve masa başı Ar-Ge için genel ticari tescil (Sanal Ofis uygun) yeterlidir; Ar-Ge Merkezi Belgesi (5746) almak için ise min. 15–30 Tam Zaman Eşdeğer Ar-Ge personeli ve fiziki Ar-Ge alanı şarttır. Vergi/Teşvik: EN GÜÇLÜ VERGİ KALKANLARI: • %100 Ar-Ge İndirimi (5746 s.K. m. 3): Ar-Ge merkezleri veya TÜBİTAK/KOSGEB destekli Ar-Ge projelerindeki Ar-Ge harcamalarının %100’ü kurumlar vergisinden düşülür; Gelir Vergisi Stopaj Teşviki (%80–%95) ve %50 SGK İşveren Prim Desteği sağlanır! • 4691 Teknokent: Bölge içi Ar-Ge ve yazılım/tasarım çıktılarından doğan kazançlar kurumlar/gelir vergisinden istisnadır + KDV istisnası (teslimler). • Patent İstisnası (5520 KVK m. 5/B): Türkiye’de geliştirilen tescilli patent ve faydalı modellerin lisans/satış/üretim kazancının %50’si kurumlar vergisinden istisnadır!
72.20.01 kodunun ABD NAICS, İngiltere UK SIC ve ödeme sistemi (MCC) karşılığı nedir?
72.20.01 için doğrulanmış küresel eşleştirmeler: Sanal POS MCC 8731 (Test Laboratuvarları, Ar-Ge ve Mühendislik Ölçüm).
72.20.01 faaliyet kodu hangi işleri kapsamaz?
Resmi Eurostat/ulusal sınıflama notlarına göre şunlar kapsam dışıdır: piyasa ve kamuoyu araştırma faaliyetleri, bkz. 73.20..