İçeriğe atla
TR NACE 6-Digit 72.20.01 Rev. 2.1
● Resmi Kayıt Verisi: 2026-11-19

72.20.01 — Sosyal bilimlerle ve beşeri bilimlerle ilgili araştırma ve deneysel geliştirme faaliyetleri

72.20.01 (Sosyal bilimlerle ve beşeri bilimlerle ilgili araştırma ve deneysel geliştirme faaliyetleri) faaliyet kodu; 6331 s.K. kapsamında "Az Tehlikeli" İSG sınıfına, 5746 sayılı Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun çerçevesine ve "Sanal Ofis / Home-Office %100 Uygun" işyeri statüsüne tabidir.

01 / İSG Tehlike Sınıfı
Az Tehlikeli

6 Yıl Risk Değ. • 6331 s.K.

02 / KOSGEB Durumu
Uygun / Destekli

1.500.000 TL İş Geliştirme + İş Kurma Hibesi (Öncelikli)

03 / Sanal Ofis Uyumu
Sanal Ofise Uygun

213 s. VUK m. 127–131 (Yoklama) & 193 s. GVK m. 94

04 / Küresel Eşleşme
EU 72.20

MCC 8731

01 / RESMİ KAPSAM VE PROFİL

Faaliyet Kapsamı, Kullanıcı Profili ve Kapsam Dışı İşler

Resmi üst sınıf faaliyet notları şuradan devralınmıştır: NACE Rev. 2.1 72.20

Bu Kodu Kimler Tercih Etmeli? (İş Modelleri)

  • Biyoteknoloji, ilaç keşfi, nanotech, yapay zekâ ve mühendislik Ar-Ge şirketleri (72.10)
  • Sözleşmeli Ar-Ge laboratuvarları (CRO) ve üniversite spin-off teknoloji girişimleri
  • Ekonomi, sosyoloji, arkeoloji ve beşeri bilimler araştırma enstitüleri (72.20)

Bu Sınıf Şunları Kapsar

4
  • Sosyal bilimlerle ve beşeri bilimlerle ilgili araştırma ve deneysel geliştirme faaliyetleri
  • sosyal bilimlerle ilgili araştırma ve geliştirme, örneğin, ekonomi ve işletme yönetimi; psikoloji ve bilişsel bilimler; eğitim; sosyoloji; kanun; siyaset bilimleri; medya ve iletişim
  • beşeri bilimler ve sanat üzerine araştırma ve geliştirme (örneğin tarih ve arkeoloji; edebiyat ve diller; felsefe)
  • ağırlıklı olarak sosyal bilimler ve beşeri bilimlere ilişkin disiplinler arası araştırma ve geliştirme.

Ayrıca Şunları da Kapsar

  • sosyo-ekonomik ilişkiler konusunda araştırma ve geliştirme.

Kapsam Dışı Faaliyetler (Çapraz Referanslar)

1
02 / MEVZUAT, RUHSAT VE VERGİ

Mevzuat, Ruhsat, Şirket Kuruluşu ve Vergi Çerçevesi

Bölüm 72 • Kısım N

Tabi Olduğu Temel Kanun ve Yönetmelikler

5746 sayılı Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu (Teknokent) 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (Patent, Faydalı Model & Çalışan Buluşları Yönetmeliği) 6331 sayılı İSG Kanunu (Biyoloji/Kimya Ar-Ge Labları Tehlikeli / Çok Tehlikeli; yazılım/sosyal Az Tehlikeli)

Zorunlu Ruhsat, Yetki Belgesi ve Kurumlar

  • Sosyal/bilimsel ve masa başı Ar-Ge için genel ticari tescil (Sanal Ofis uygun) yeterlidir; Ar-Ge Merkezi Belgesi (5746) almak için ise min. 15–30 Tam Zaman Eşdeğer Ar-Ge personeli ve fiziki Ar-Ge alanı şarttır.
  • Biyoteknoloji / GDO / İnsan Klinik Araştırmalarında (CRO) TİTCK Klinik Araştırmalar İzni ve Tarım Bakanlığı Biyogüvenlik (5977 s.K.) kuralları zorunludur; deney hayvanı laboratuvarlarında HADİK/Tarım Bakanlığı İzni şarttır.
  • Radyasyon veya tehlikeli kimyasal içeren laboratuvarlar belediye/NDK/Çevre izni alır.

Şirket Türü, Oda Kaydı ve Sicil Yapısı

Sermaye Şirketi (Limited / A.Ş.) & Oda
Ticaret Odası veya Sanayi Odası (5174 s.K.)
Şahıs İşletmesi / Serbest Meslek / Esnaf
Ar-Ge hibeleri ve yatırımcı hakları nedeniyle fiilen Anonim veya Limited Şirket olarak kurulur.

KDV, Tevkifat, Stopaj ve Teşvik Rejimi

Sanal Ofis / Home-Office %100 Uygun
  • EN GÜÇLÜ VERGİ KALKANLARI: • %100 Ar-Ge İndirimi (5746 s.K. m. 3): Ar-Ge merkezleri veya TÜBİTAK/KOSGEB destekli Ar-Ge projelerindeki Ar-Ge harcamalarının %100’ü kurumlar vergisinden düşülür; Gelir Vergisi Stopaj Teşviki (%80–%95) ve %50 SGK İşveren Prim Desteği sağlanır! • 4691 Teknokent: Bölge içi Ar-Ge ve yazılım/tasarım çıktılarından doğan kazançlar kurumlar/gelir vergisinden istisnadır + KDV istisnası (teslimler). • Patent İstisnası (5520 KVK m. 5/B): Türkiye’de geliştirilen tescilli patent ve faydalı modellerin lisans/satış/üretim kazancının %50’si kurumlar vergisinden istisnadır!
  • KOSGEB ÖNCELİKLİ SEKTÖR: Bölüm 72, İş Geliştirme Desteği (1.5M+ TL) + TÜBİTAK 1501 / 1507 / 1512 BİGG başlangıç hibeleri (900.000 TL+ sermaye hibe) ile doğrudan desteklenir!

Küresel Mevzuat Karşılıkları (AB / ABD / İngiltere)

EU • NACE Rev. 2.1

NACE Rev. 2.1 ile eski `72.11 Biyoteknoloji` ve `72.19 Diğer` tek 72.10 Doğa Bilimleri ve Mühendislik Ar-Ge altında birleştirildi! AB’de Horizon Europe hibe kuralları, AB Klinik Araştırmalar Tüzüğü (EU) 536/2014 (CTIS) ve Frascati Kılavuzu Ar-Ge tanımları geçerlidir.

US • NAICS / IRS / SBA

ABD NAICS 5417 (541713 Nanotech, 541714 Biotech, 541715 Physical/Engineering, 541720 Social Sciences) kapsamındadır! Federal SBIR / STTR hibe fonları, IRS IRC § 41 R&D Tax Credit (startuplarda yıllık $500k’a kadar payroll tax mahsubu!) ve § 174 5/15-yıllık amortisman kuralı ile NIH/FDA IND izinleri uygulanır.

UK • Companies House / HMRC

Merged R&D Tax Relief Scheme / ERIS (Enhanced R&D Intensive Support): KOBİ yoğun Ar-Ge şirketleri (%30+ Ar-Ge harcaması oranı) nakit vergi iadesi dahil gelişmiş destek alır; ayrıca UK Patent Box (%10 efektif kurumlar vergisi) uygulanır (UK SIC 72xxx).

DENETİM & SINIR UYARISI

Kritik Sınıflama Hataları ve Denetim Riskleri

  • Ar-Ge çıktısını seri üretime geçirip ticari mal satan fabrika artık yalnızca 72.10 değil ilgili Kısım C İmalat kodunu da ana/tali faaliyetine eklemelidir.
  • Rutin ürün kalite kontrol ve standart laboratuvar testi Ar-Ge (Bölüm 72) değil 71.20 (Teknik Test ve Analiz); pazar/anket araştırması ise 73.20 sınıfındadır.
03 / İSG, DESTEK VE RUHSAT

6331 Sayılı İSG Matrisi, KOSGEB & İşyeri Uygunluğu

6331 Sayılı İSG Yükümlülükleri

Az Tehlikeli

50’den az çalışanı bulunan az tehlikeli işyerlerinde 01.01.2025 itibarıyla 6331 m. 6 kapsamı yürürlüğe girmiştir; işveren ÇSGB/Anadolu Üniv. İSG eğitimini tamamlayarak hizmeti kendisi yürütebilir.

KOSGEB Destek ve Hibe Durumu

1.500.000 TL İş Geliştirme + İş Kurma Hibesi (Öncelikli)

İmalat (10–33), Telekomünikasyon (61), Bilgisayar Programlama (62), Bilişim Altyapısı (63) ve Bilimsel Ar-Ge (72) kapsamındaki bu NACE kodu hem geri ödemesiz İş Kurma Desteğine hem de makine-teçhizat, yazılım ve personel giderlerini kapsayan İş Geliştirme Desteğine (genç/kadın/engelli/gazi kurucuda +150.000 TL ilave tavan) öncelikli olarak başvurabilir. Şirket tescilinden önce KOSGEB İleri Girişimcilik Eğitiminin tamamlanması şarttır.

KOSGEB Girişimci Destek Programı Uygulama Esasları (NACE Kısım C / 61-62-63 / 72)

Sanal Ofis & Vergi Yoklaması

Sanal Ofis / Home-Office %100 Uygun

Faaliyet masa başı ve fikri/dijital hizmete dayandığından 2005/9207 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik kapsamında fiili imalathane veya dükkân şartı aranmaz; sanal ofis kira sözleşmesi ile VUK m. 127 vergi dairesi yoklaması tamamlanır.

Sanal ofis hizmet faturasında %20 kira stopajı (GVK m. 94/5) doğmaz ve faturadaki %20 KDV indirilir. Konut (ev-ofis) gösteriminde ise brüt kira üzerinden %20 stopaj ve mülkiyet/ortak kira muvafakati kontrol edilir (634 s. KMK m. 24).

6331 Sayılı İSG Kanunu Yükümlülük Tablosu

Az Tehlikeli (6331 s.K.)
6331 Sayılı İSG Kanunu Yükümlülük Tablosu
Yasal YükümlülükPeriyot / Yasal KuralMevzuat Dayanağı
Risk Değerlendirmesi YenilemeEn geç 6 yılda birRisk Değ. Yön. m. 12
Acil Durum Planı & Tatbikat6 yılda bir plan (her 50 çalışana 1 destek) + yılda 1 tatbikatAcil Durumlar Yön. m. 11, 14
Çalışan Temel İSG Eğitimi3 yılda bir en az 8 saatİSG Eğitim Yön. m. 6, 11
Periyodik Sağlık MuayenesiEn geç 5 yılda bir (hekim min. 5 dk/çalışan/ay)İşyeri Hekimi Yön. m. 9, 12
İSG Uzmanı & Hekim GörevlendirmeUzman min. 10 dk/çalışan/ay (<50 çalışanda işveren e-sertifikalı üstlenebilir)6331 s.K. m. 6, 38; İGU Yön. m. 12
01.01.2025 sonrası 50’den az çalışanlı az tehlikeli işyerlerinde: İşveren veya işveren vekili e-sertifika eğitimiyle risk değerlendirmesi ve İSG sürecini üstlenebilir (ancak işe giriş/periyodik sağlık muayeneleri kamu sağlık sunucuları, aile hekimi veya OSGB hekimince düzenlenir). 50 ve üzeri çalışanda tam/kısmi süreli C sınıfı İSG uzmanı ve işyeri hekimi zorunludur.
04 / ULUSLARARASI EŞLEŞTİRME & MCC

Küresel Sınıflama Pasaportu ve MCC Profili

AB, ABD, İngiltere, BM ve ulusal siciller arasındaki doğrulanmış yapısal eşleştirmeler ve ödeme risk profili.

Küresel Sanal POS & ISO 18245 MCC Değerlendirmesi

Visa / Mastercard ISO 18245
MCC 8731
Düşük Risk (Hızlı POS Onayı)
Test Laboratuvarları, Ar-Ge ve Mühendislik Ölçüm

B2B kalibrasyon, Ar-Ge ve teknik analiz sözleşmelerinde çok düşük risk.

05 / SINIR ANALİZİ VE KARŞILAŞTIRMA

Kritik Farklar ve Kardeş Kod Karşılaştırması

Detaylı Karşılaştırma Aracını Aç →
06 / TAKSONOMİ AĞACI

Sınıflama Hiyerarşisi ve Veri İndirme

  1. 72.20.01 Sosyal bilimlerle ve beşeri bilimlerle ilgili araştırma ve deneysel geliştirme faaliyetleri
07 / SSS

Sıkça Sorulan Sorular

TR NACE 6-Digit 72.20.01 faaliyet kodu hangi işleri ve modelleri kapsar?

72.20.01 (Sosyal bilimlerle ve beşeri bilimlerle ilgili araştırma ve deneysel geliştirme faaliyetleri) şu faaliyetleri kapsar: Sosyal bilimlerle ve beşeri bilimlerle ilgili araştırma ve deneysel geliştirme faaliyetleri; sosyal bilimlerle ilgili araştırma ve geliştirme, örneğin, ekonomi ve işletme yönetimi; psikoloji ve bilişsel bilimler; eğitim; sosyoloji; kanun; siyaset bilimleri; medya ve iletişim; beşeri bilimler ve sanat üzerine araştırma ve geliştirme (örneğin tarih ve arkeoloji; edebiyat ve diller; felsefe). Başlıca uygulayıcılar: Biyoteknoloji, ilaç keşfi, nanotech, yapay zekâ ve mühendislik Ar-Ge şirketleri (72.10); Sözleşmeli Ar-Ge laboratuvarları (CRO) ve üniversite spin-off teknoloji girişimleri.

72.20.01 kodunun 6331 Sayılı İSG yükümlülükleri, Sanal Ofis ve KOSGEB durumu nedir?

72.20.01 kodu 6331 Sayılı Kanun uyarınca "Az Tehlikeli (6331 s.K.)" grubundadır (En geç 6 yılda bir risk değerlendirmesi; 01.01.2025 sonrası 50’den az çalışanlı az tehlikeli işyerlerinde: İşveren veya işveren vekili e-sertifika eğitimiyle risk değerlendirmesi ve İSG sürecini üstlenebilir (ancak işe giriş/periyodik sağlık muayeneleri kamu sağlık sunucuları, aile hekimi veya OSGB hekimince düzenlenir). 50 ve üzeri çalışanda tam/kısmi süreli C sınıfı İSG uzmanı ve işyeri hekimi zorunludur.). İşyeri statüsü: Sanal Ofis / Home-Office %100 Uygun. KOSGEB durumu: 1.500.000 TL İş Geliştirme + İş Kurma Hibesi (Öncelikli).

72.20.01 kodunda hangi ruhsat, meslek odası ve KDV/vergi kuralları geçerlidir?

Oda kaydı: Ticaret Odası veya Sanayi Odası (5174 s.K.) / Ar-Ge hibeleri ve yatırımcı hakları nedeniyle fiilen Anonim veya Limited Şirket olarak kurulur.. İzin/Ruhsat: Sosyal/bilimsel ve masa başı Ar-Ge için genel ticari tescil (Sanal Ofis uygun) yeterlidir; Ar-Ge Merkezi Belgesi (5746) almak için ise min. 15–30 Tam Zaman Eşdeğer Ar-Ge personeli ve fiziki Ar-Ge alanı şarttır. Vergi/Teşvik: EN GÜÇLÜ VERGİ KALKANLARI: • %100 Ar-Ge İndirimi (5746 s.K. m. 3): Ar-Ge merkezleri veya TÜBİTAK/KOSGEB destekli Ar-Ge projelerindeki Ar-Ge harcamalarının %100’ü kurumlar vergisinden düşülür; Gelir Vergisi Stopaj Teşviki (%80–%95) ve %50 SGK İşveren Prim Desteği sağlanır! • 4691 Teknokent: Bölge içi Ar-Ge ve yazılım/tasarım çıktılarından doğan kazançlar kurumlar/gelir vergisinden istisnadır + KDV istisnası (teslimler). • Patent İstisnası (5520 KVK m. 5/B): Türkiye’de geliştirilen tescilli patent ve faydalı modellerin lisans/satış/üretim kazancının %50’si kurumlar vergisinden istisnadır!

72.20.01 kodunun ABD NAICS, İngiltere UK SIC ve ödeme sistemi (MCC) karşılığı nedir?

72.20.01 için doğrulanmış küresel eşleştirmeler: Sanal POS MCC 8731 (Test Laboratuvarları, Ar-Ge ve Mühendislik Ölçüm).

72.20.01 faaliyet kodu hangi işleri kapsamaz?

Resmi Eurostat/ulusal sınıflama notlarına göre şunlar kapsam dışıdır: piyasa ve kamuoyu araştırma faaliyetleri, bkz. 73.20..